Khi nhắc đến kiến trúc Liên Xô, có lẽ bạn sẽ nghĩ ngay đến các tòa nhà “khối hộp” khổng lồ, những tháp cao vút với ngôi sao đỏ, hay phong cách tân cổ điển đầy nghiêm nghị ở Moscow. Nhưng có một điều ít ai biết: kiến trúc Liên Xô không chỉ tồn tại ở nước Nga – nó đã in dấu trên khắp thế giới, từ Cuba nắng cháy đến Mông Cổ hoang mạc.
Với những ai đang tìm hiểu du học Nga hoặc yêu thích lịch sử và kiến trúc, đây là một khía cạnh thú vị để khám phá. Những công trình dưới đây không chỉ là biểu tượng thẩm mỹ của một thời kỳ, mà còn là lời kể sống động về một giai đoạn lịch sử đặc biệt.
Đại sứ quán Liên Xô tại Havana, Cuba
Tòa nhà đại sứ quán Liên Xô tại Cuba được thiết kế bởi hai kiến trúc sư: Alexander Rochegov – người từng chỉ đạo khách sạn Leningradskaya ở Moscow, và Maria Engelke – tác giả các chi tiết trang trí tại ga tàu điện ngầm Arbatskaya.
Tòa tháp trung tâm màu trắng nổi bật trên đại lộ chính của Havana từng là biểu tượng quyền lực chính trị. Hiện nay, nó là nơi đặt đại sứ quán Nga tại Cuba.
Cung Văn hóa và Khoa học ở Warsaw, Ba Lan
Kiến trúc sư Lev Rudnev – “cha đẻ” của toà nhà chính Đại học Tổng hợp Quốc gia Moscow (MGU) – đã mang phong cách Stalin cổ điển đến thủ đô Ba Lan trong những năm 1950.
Tuy có hình khối giống “chị em” ở Moscow, công trình này được lồng ghép các chi tiết kiến trúc Ba Lan, như Chợ vải và Tòa thị chính Krakow. Cao 237 mét, hiện nơi đây là khách sạn Marriott, bảo tàng, nhà hát và trung tâm hội nghị lớn.
Bảo tàng Lenin ở Tashkent, Uzbekistan
Được xây dựng từ những năm 1960-70 bởi kiến trúc sư Yevgeny Rozanov, bảo tàng này có hình khối lập phương không đều, được ốp bằng lưới đá cẩm thạch kiểu panjara truyền thống – vừa là điểm nhấn văn hoá, vừa giúp chống nắng.
Ngày nay, toà nhà là Bảo tàng Lịch sử Uzbekistan – bảo tàng lâu đời nhất nước này.
Bộ Giao thông Gruzia ở Tbilisi
Tòa nhà trông như một tác phẩm kiến trúc siêu thực, với các khối bê tông lớn giao nhau như đang lơ lửng trong không gian. Được xây vào năm 1975 bởi Giorgi Chakhava và Zurab Dzhalaghania, đây là một trong những công trình mang đậm chất tiên phong của kiến trúc Xô viết.
Ga tàu điện ngầm Yeritasardakan ở Yerevan, Armenia
Sảnh chính của ga được khai trương vào năm 1981, mang hình dáng như một chiếc đèn lồng nghiêng khổng lồ làm bằng bê tông cốt thép. Hành khách khi đi thang cuốn sẽ có cảm giác như đang “trồi lên từ lòng đất đến với ánh sáng”.
Nhà Hữu nghị Xô-Trung ở Thượng Hải, Trung Quốc
Tòa nhà có chóp nhọn và ngôi sao đỏ gợi nhớ đến gian triển lãm chính của VDNKh (Trung tâm triển lãm thành tựu kinh tế quốc dân tại Moscow). Được xây trong chưa đầy một năm ngay giữa trung tâm Thượng Hải, đây từng là tòa nhà cao nhất thành phố cho đến cuối thập niên 1980.
Tổ hợp năng lượng mặt trời “Mặt trời” tại Tashkent
Đây là nơi thử nghiệm hợp kim và kim loại bằng năng lượng mặt trời. Được xây dựng dưới sự dẫn dắt của kiến trúc sư Viktor Zakharov và nhà khoa học Sadyk Azimov, tổ hợp nằm trên một khối đá nguyên khối để chống động đất, tại khu vực có hơn 270 ngày nắng mỗi năm – điều kiện lý tưởng cho công nghệ nhiệt mặt trời.
Trung tâm triển lãm tại Bắc Kinh, Trung Quốc
Thiết kế bởi Viktor Andreev vào đầu thập niên 1950, trung tâm này là một trong những công trình trọng điểm của Trung Quốc sau khi thành lập nước CHND Trung Hoa. Tòa nhà chính có chóp nhọn và ngôi sao đỏ, với quốc huy các nước cộng hòa Xô viết được đặt giữa các cột.
Bên trong trưng bày thành tựu công nghiệp Liên Xô – như một “chiến dịch PR” quy mô quốc tế.
Toà nhà chính phủ ở Ulaanbaatar, Mông Cổ
Sukhbaatar – quảng trường trung tâm của Ulaanbaatar – từng là nơi tọa lạc của tu viện Ikh-Khure. Trong thập niên 1950, nơi đây được xây dựng lại với các công trình hành chính chủ chốt, trong đó có tòa nhà chính phủ – tác phẩm của các kiến trúc sư Liên Xô.
Đại sứ quán Nga tại Helsinki, Phần Lan
Từng là đại sứ quán Liên Xô, tòa nhà này mang phong cách “Đế chế Stalin” với mặt ngoài lát đá granite và quốc huy Liên Xô được chạm nổi. Thiết kế do kiến trúc sư Anatoly Strizhevsky thực hiện – người cũng từng làm các công trình ngoại giao tại Romania và Đông Đức.
Bảo tàng Sulaiman tại Osh, Kyrgyzstan
Tòa nhà nằm bên trong núi Sulaiman-Too – một địa điểm linh thiêng trong đạo Hồi, nơi được cho là nhà tiên tri Suleiman từng cầu nguyện.
Ban đầu dự kiến là nhà hàng có tầm nhìn, công trình hiện nay là bảo tàng lịch sử địa phương, thiết kế theo phong cách hiện đại Xô viết, nổi bật với vòm cong hình cung đặc trưng.
