Văn học Nga nổi tiếng với những tên tuổi vĩ đại như Tolstoy, Dostoevsky hay Pushkin, nhưng ít ai biết rằng ngay từ thế kỷ 18, những người phụ nữ đầu tiên của nước Nga cũng đã âm thầm đặt những viên gạch đầu tiên cho hành trình sáng tạo bằng ngòi bút. Họ là những người dũng cảm, vượt khỏi khuôn mẫu xã hội thời đó để viết nên ký ức, cảm xúc, thậm chí là những câu chuyện vượt giới – theo đúng cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.
Trong thời đại mà việc du học Nga hay tiếp cận học bổng Nga giúp bạn bước gần hơn tới văn hóa và tư duy nước Nga, việc hiểu thêm về những nữ tác giả đầu tiên sẽ đem lại cái nhìn toàn diện hơn về nền văn hóa từng làm say lòng biết bao thế hệ sinh viên quốc tế. Dưới đây là 5 nhà văn nữ tiên phong của văn học Nga – những gương mặt có thể bạn chưa từng nghe đến, nhưng chắc chắn xứng đáng được nhớ tới.
Natalia Dolgorukaya
Được xem là một trong những cây bút hồi ký nữ đầu tiên của Nga, nữ bá tước Natalia Dolgorukaya không chỉ sống một cuộc đời đầy biến cố – từ vị trí tiểu thư con nhà tướng lĩnh cao cấp đến cảnh lưu đày ở Siberia – mà còn để lại một tác phẩm văn chương quý giá: “Hồi ký của nữ bá tước Natalia Borisovna Dolgorukaya, con gái Thống chế Boris Petrovich Sheremetev.”
Nhà phê bình văn học nổi tiếng Dmitry Svyatopolk-Mirsky từng ca ngợi văn bản này bởi “lối kể chuyện chân thành” cùng “ngôn ngữ Nga trong sáng, thuần khiết đến kinh ngạc”.
Anna Bunina
Bà được mệnh danh là “Sappho của nước Nga” – một danh xưng không hề quá lời khi những bài thơ của Anna Bunina từng khiến các nhà thơ lớn như Karamzin và Derzhavin tán dương không tiếc lời. Bà là nữ thi sĩ chuyên nghiệp đầu tiên của Nga.
Tuy nhiên, trong thời đại hoàng kim của thi ca Nga, thế hệ trẻ lại xem thơ của Bunina là lỗi thời. Pushkin không ngần ngại châm biếm bà với lời lẽ cay nghiệt. Nhưng vượt lên mọi lời phán xét, Bunina vẫn để lại dấu ấn không thể phai nhòa với tư cách người phụ nữ đầu tiên sống trọn vẹn bằng nghề viết.
Nadezhda Durova
Nếu bạn từng nghĩ phụ nữ Nga thế kỷ 19 chỉ biết váy áo và khuôn phép, thì Nadezhda Durova sẽ khiến bạn bất ngờ. Bà là nữ kỵ binh đã cải trang làm nam giới để ra trận chống lại Napoleon, lấy tên là Alexander Alexandrov.
Tác phẩm “Hồi ký nữ kỵ binh” của bà do chính Pushkin giúp xuất bản – và cũng chính ông đã tiết lộ danh tính thật của Durova, khiến bà vô cùng tức giận. Dù vậy, Pushkin đã động viên bà: “Hãy dũng cảm bước vào văn đàn như từng bước vào chiến trường.” Trong cuốn hồi ký, Durova kể lại trải nghiệm trận mạc, những nỗi đau của phụ nữ trong xã hội bị áp bức, và quyết định dứt bỏ “giới tính bị nguyền rủa”.
Yekaterina Avdeeva
Trong số các nữ nhà văn thế kỷ 19, Yekaterina Avdeeva nổi bật nhờ xuất thân phi quý tộc và không qua trường lớp nào. Bà sống ở Irkutsk – gần hồ Baikal – và ghi chép lại những câu chuyện đời thường, phong tục, và cả những bài hát dân gian trong “Ghi chú và nhận xét về Siberia” (1837).
Avdeeva sau đó còn viết sách hướng dẫn nội trợ, y học dân gian, sách nấu ăn, truyện cổ tích cho trẻ em – tất cả đều dựa trên tư liệu thu thập từ dân gian. Công trình của bà được các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian đời sau đánh giá cao vì tính chân thực và quý hiếm. Năm 1859, bà được cấp lương hưu trọn đời từ Quỹ Văn học dành cho nhà văn.
Sofya Kovalevskaya
Đa phần biết đến Sofya Kovalevskaya với tư cách là nữ giáo sư toán học đầu tiên trên thế giới, nhưng bà còn là một nhà văn đầy nội lực. Kovalevskaya viết bằng cả tiếng Nga và Thụy Điển, với cảm hứng từ các phong trào tự do và nổi loạn của giới trẻ Nga thập niên 1860–1870.
Tác phẩm nổi bật nhất của bà là tiểu thuyết “Kẻ theo chủ nghĩa hư vô” (1884), dựa trên câu chuyện có thật về Vera Goncharova – cháu gái Pushkin – kết hôn với một nhà cách mạng bị kết án. Cuốn sách lập tức bị cấm phát hành tại Nga vì bị cho là cổ vũ chủ nghĩa hư vô và miêu tả chính quyền quá tàn bạo.
