Nếu bạn là người yêu điện ảnh và đang ấp ủ kế hoạch du học Nga hoặc tìm kiếm các chương trình học bổng Nga, thì đừng bỏ qua cơ hội khám phá kho tàng điện ảnh lẫy lừng của xứ sở Bạch Dương. Không chỉ nổi tiếng với văn học, ballet và âm nhạc cổ điển, Nga còn có một nền điện ảnh giàu chiều sâu và sức ảnh hưởng quốc tế – thể hiện qua những bộ phim đã giành hàng loạt giải thưởng lớn ở Cannes, Venice, Oscar, và nhiều liên hoan phim danh giá khác. Dưới đây là 7 tác phẩm kinh điển mang về nhiều giải thưởng nhất cho điện ảnh Nga và Liên Xô.
Tuổi thơ Ivan (1962)
Lần đầu tiên đạo diễn Tarkovsky xuất hiện trên màn ảnh rộng đã gây chấn động không chỉ tại Liên Xô mà cả ở phương Tây. Tuổi thơ Ivan kể về một cậu bé trinh sát nhỏ tuổi, mồ côi trong chiến tranh, nhưng thay vì là một câu chuyện anh hùng hóa, phim lại đầy tính nội tâm và u ám, tái hiện tâm lý rối loạn và mất mát không thể hàn gắn của một đứa trẻ.
Phim bán được tới 16,7 triệu vé tại Liên Xô và thắng Sư tử vàng tại Liên hoan phim Venice, cùng hơn 15 giải thưởng quốc tế khác, trong đó có Golden Gate tại San Francisco. Jean-Paul Sartre từng mô tả bộ phim này như một “chứng tích điên rồ” của chiến tranh, khiến nó trở thành một trong những phim tâm lý chiến tranh sâu sắc nhất lịch sử.
Những con sếu bay qua (1957)
Là bộ phim Liên Xô duy nhất đoạt Cành cọ vàng tại Cannes (1958), Những con sếu bay qua kể về một tình yêu tan vỡ bởi chiến tranh, nhưng điều làm nên sức mạnh của nó chính là lối kể chuyện nhân văn, không giáo điều, không tô vẽ chủ nghĩa anh hùng.
Tác phẩm đánh dấu sự khởi đầu của giai đoạn Tan băng Khrushchev – thời kỳ cởi mở hơn trong văn hóa và nghệ thuật Liên Xô. Diễn viên chính Tatiana Samoilova và nhà quay phim Sergey Urusevsky nhanh chóng được mời sang Hollywood, và bộ phim trở thành biểu tượng của điện ảnh hiện thực Liên Xô.
Chiến tranh và Hòa bình (1966)
Được chuyển thể từ kiệt tác văn học của Leo Tolstoy, bộ phim sử thi này kéo dài trong 6 năm quay, với hàng chục nghìn diễn viên quần chúng, các đơn vị quân đội tham gia, và được chia làm 4 phần.
Dù bị chỉ trích vì nhịp phim chậm và nặng tính sử thi, Chiến tranh và Hòa bình vẫn giành giải Oscar Phim nói tiếng nước ngoài hay nhất và hàng chục giải quốc tế, trở thành một trong những phim đắt đỏ và hoành tráng nhất mọi thời. Đây cũng là bộ phim Liên Xô đầu tiên nhận tượng vàng Oscar.
Urga – Gần thiên đường (1992)
Mang phong vị hài hước nhẹ nhàng nhưng thấm đẫm triết lý, bộ phim kể về một người du mục Mông Cổ đi vào thành phố để mua bao cao su – một yêu cầu pháp lý vì không được sinh quá ba con. Anh ta trở về mà không có bao cao su, nhưng lại mang theo TV, mũ và xe đạp… và bắt đầu một nghi thức tình yêu.
Với dàn diễn viên không chuyên, phim trở nên chân thật và đầy cảm xúc, phản ánh sự va chạm giữa hiện đại và truyền thống du mục. Urga đoạt Sư tử vàng tại Venice, Giải Nika Quốc gia Nga và Phim châu Âu hay nhất của Viện Hàn lâm châu Âu, đồng thời được đề cử Oscar.
Bị thiêu trong ánh mặt trời (1994)
Lấy bối cảnh năm 1936, ngay trước thời kỳ Đại thanh trừng của Stalin, bộ phim mở ra bằng một ngày hè yên bình tại biệt thự của một gia đình trung thành với chính quyền – cho đến khi một vị khách bất ngờ xuất hiện.
Bị thiêu trong ánh mặt trời là bộ phim nói tiếng Nga duy nhất cùng lúc giành Oscar Phim nước ngoài hay nhất và Grand Prix tại Cannes. Phim không tố cáo, không chính trị hóa, mà đơn thuần là một bi kịch đầy chất thơ và nhân văn – nơi tình yêu, quá khứ, thù hận và lịch sử giao thoa đầy đau đớn.
Sự trở về (2003)
Tác phẩm đầu tay của đạo diễn Zvyagintsev gây tiếng vang lớn tại phương Tây, đến mức ông được xem là “người kế nhiệm Tarkovsky”. Phim giành Sư tử vàng tại Venice cùng bốn giải thưởng khác, và mở ra một làn sóng mới trong điện ảnh nghệ thuật Nga đương đại.
Chuyện phim kể về hai anh em nhỏ bất ngờ gặp lại người cha vắng mặt lâu đến mức gần như là lần đầu tiên. Họ lên đường trong một chuyến đi khắc nghiệt về thể chất lẫn tâm lý, mang đầy ẩn dụ về niềm tin, sự tổn thương và trưởng thành.
Faust (2011)
Là phần cuối của bộ tứ phim về những nhà độc tài thế kỷ 20 (Moloch, Taurus, The Sun), Faust của Sokurov là một bản chuyển thể tự do từ tác phẩm kinh điển của Goethe – tập trung vào sự suy đồi tâm hồn con người khi bị quyền lực và dục vọng điều khiển.
Phim không đi theo lối kể thông thường, mà là một hành trình triết học về giới hạn của con người. Tác phẩm được quay bằng tiếng Đức, giành Sư tử vàng tại Venice, giải SIGNIS, Digital Award và Giải Nika Quốc gia Nga.
