Lịch sử Nga không thiếu những sự kiện bi thương và thảm khốc, nhưng có những giai đoạn thực sự gây ám ảnh với người dân và để lại hậu quả lâu dài sâu sắc. Nếu bạn quan tâm đến việc du học Nga hay săn học bổng Nga, thì hiểu về những thăng trầm trong lịch sử sẽ giúp bạn có cái nhìn sâu sắc hơn về văn hóa và xã hội nơi đây.
Dưới đây là 5 giai đoạn đau thương nhất trong lịch sử Nga, những sự kiện mà người dân Nga từng trải qua, đánh dấu những bước ngoặt không thể quên.
Cuộc xâm lược của Mông Cổ
Vào đầu thế kỷ XIII, Thành Cát Tư Hãn – vị lãnh tụ tối cao của đế chế Mông Cổ – đã phái con trai mình chinh phục vùng đất phía Bắc. Năm 1223, quân Mông Cổ lần đầu gặp quân của các hoàng tử Nga tại trận Kalka và nghiền bẹp họ. Đến năm 1236, dù Thành Cát Tư Hãn đã mất, cháu trai ông là Batu Khan tiếp tục càn quét, gây ra 5 năm kinh hoàng với sự tàn phá khắp các vùng đất Nga.
Chiến thuật của Mông Cổ hoàn toàn khác biệt với người Nga: không phải chiến đấu để giành vinh quang, mà là huỷ diệt để ngăn ngừa sự nổi dậy. Với đội quân nhỏ, nhanh, tiến từ nhiều hướng, họ thiêu rụi làng mạc, cướp phá mùa màng và gia súc. Quân Nga dù đông hơn nhưng thiếu sự đoàn kết nên thất bại nặng nề.
Nền văn hóa Rus’ tiền Mông Cổ gần như bị phá hủy hoàn toàn. Kiev, Rostov, Galich, Chernigov, Ryazan’ và nhiều trung tâm quan trọng khác đều bị san phẳng. Trước xâm lược có khoảng 1000 thị trấn và thành trì, sau chỉ còn lại hơn 300. Kiev mất vị thế trung tâm chính trị, thay vào đó Vladimir-Suzdal lên ngôi. Người Nga phải mất hơn 100 năm mới có thể hồi phục sau cuộc xâm lược này.
Thời kỳ Loạn Lạc
Giai đoạn này không do ngoại xâm trực tiếp mà là sự kết hợp của những biến cố bất hạnh, chiến tranh và chính trị rối ren kéo dài 15 năm (1598-1613), hậu quả kéo dài đến tận những năm 1640. Nguyên nhân chính là triều đại Rurik sụp đổ khi Ivan Tàn Nhẫn và con trai ông là Fyodor không có người thừa kế hợp pháp.
Trong thời gian này, nông nô hóa được củng cố, giam giữ người nông dân trong đất đai, nhưng vẫn không ngăn được nạn đói khủng khiếp 1601-1603, gây ra do vụ phun trào núi lửa Huaynaputina ở Peru khiến khí hậu trở nên khắc nghiệt. Hàng trăm nghìn người chết đói, các cuộc nổi loạn bùng nổ khắp nơi.
Sau khi Boris Godunov qua đời, một kẻ mạo danh Dmitry xuất hiện và chiếm quyền lực, nhưng sớm bị giết. Ba Lan lợi dụng hỗn loạn tiến quân vào Nga, chiếm đóng Moscow. Mãi đến 1612-1613, dân quân Nga dưới sự lãnh đạo của Kuzma Minin và Hoàng tử Dmitry Pozharsky mới đuổi được người Ba Lan, lập lại triều đại Romanov.
Đại dịch hạch 1653-1654
Năm 1653, sau cải cách Giáo hội gây tranh cãi, dịch hạch bùng phát ở Trung Nga vào năm 1654, khiến người dân không kịp chuẩn bị. Moscow gần như bỏ hoang vì phần lớn người dân chạy trốn hoặc tử vong. Ước tính có đến 800,000 người chết vì dịch hạch trong giai đoạn này.
Ngày 12/8/1654, nhật thực toàn phần được coi là điềm xấu đại diện cho thời kỳ đen tối này. Mặc dù dịch bệnh kết thúc, hậu quả vẫn kéo dài với đói nghèo và suy thoái kinh tế, nhưng người Nga cũng học được cách ứng phó với đại dịch trong tương lai.
Ba cuộc Cách mạng, Thế chiến I và Nội chiến
Dù các cuộc cải cách của Peter Đại đế hay Chiến tranh Vệ quốc 1812 có ảnh hưởng lớn, nhưng thảm họa lớn nhất xảy ra dưới thời Nicholas II, vị Sa hoàng không may mắn nhất của triều đại Romanov.
Sau thảm kịch Khodynka và chiến tranh với Nhật năm 1905, nước Nga chứng kiến cuộc Cách mạng 1905 mở đầu cho chuỗi bất ổn kéo dài. Đế quốc Nga bước vào Thế chiến I khi quân đội hoàn toàn không chuẩn bị, dẫn đến Cách mạng tháng Hai rồi tháng Mười năm 1917, đưa phe Bolshevik lên nắm quyền.
Nội chiến kéo dài (1917-1923) làm chết khoảng 11 triệu người, khiến hàng triệu người khác phải bỏ nước ra đi. Kinh tế suy sụp, dịch bệnh bùng phát dữ dội, nạn đói 1921-1922 tái diễn. Số người mất trong giai đoạn này không thể thống kê chính xác.
Thời kỳ Stalin và Chiến tranh Thế giới thứ II
Sau thời kỳ ngắn ngủi tương đối yên bình, chính quyền Stalin bắt đầu chính sách tập thể hóa nông nghiệp tàn khốc (1928-1940), biến đất đai và nông trại thành các hợp tác xã do nhà nước quản lý. Người nông dân nổi dậy nhưng bị đàn áp dã man, hàng triệu người chết đói trong nạn đói 1932-1933 kéo dài cả Kazakhstan, Ukraine, Bắc Caucasus.
Song song đó là quá trình công nghiệp hóa với các kế hoạch 5 năm, nhưng đi kèm là các chiến dịch thanh trừng tàn bạo, hàng chục triệu người bị kết án, lưu đày, tra tấn trong hệ thống lao tù GULAG. Giai đoạn này làm thay đổi hoàn toàn diện mạo dân tộc Nga.
Chiến tranh thế giới thứ II sau đó tiếp tục là thảm họa khủng khiếp với hơn 26 triệu người Nga thiệt mạng. Tuy nhiên, chính nhờ tập thể hóa và công nghiệp hóa của Stalin, Liên Xô mới đủ sức chống chọi với quân phát xít Đức. Sau tất cả những thảm kịch ấy, người Nga vẫn đứng dậy xây dựng đất nước như hôm nay.
