Nếu bạn đang chuẩn bị hành trình du học Nga, có thể bạn sẽ bất ngờ khi biết rằng bên cạnh những nhà thờ Chính thống giáo nổi tiếng, nước Nga còn là quê hương của nhiều thánh đường Hồi giáo cổ kính. Những công trình này không chỉ là biểu tượng tín ngưỡng của cộng đồng Hồi giáo tại Nga mà còn là di sản văn hóa quý giá, phản ánh lịch sử đa dạng và những giao thoa văn hóa sâu sắc của quốc gia rộng lớn này. Việc tìm hiểu các công trình Hồi giáo lâu đời cũng có thể là một trải nghiệm thú vị dành cho các bạn trẻ du học tại Nga – đặc biệt nếu bạn đang tìm kiếm học bổng Nga trong các ngành văn hóa, lịch sử hoặc kiến trúc.
Dưới đây là 7 nhà thờ Hồi giáo cổ nhất trên lãnh thổ nước Nga – mỗi nơi là một câu chuyện lịch sử, một lát cắt sống động trong bức tranh văn hóa phong phú của đất nước này.
Nhà thờ Hồi giáo Juma, Derbent
Được xây dựng vào năm 733-734 tại thành phố Derbent (Dagestan), đây là nhà thờ Hồi giáo cổ nhất trên lãnh thổ nước Nga. Dù đã qua nhiều lần tu bổ, kiến trúc hiện nay với khu vực cầu nguyện rộng 2.100 m² được xây vào năm 1368. Trong khuôn viên còn có một trường Hồi giáo (madrasa) từ thế kỷ 15 vẫn còn giữ được đến ngày nay.
Từng bị biến thành nhà tù trong giai đoạn 1938–1943, nhưng sau đó đã được trả lại cho cộng đồng Hồi giáo địa phương. Hiện nay, nhà thờ Juma là Di sản Thế giới được UNESCO công nhận và bốn cây tiêu huyền cổ trong sân được xem là di tích thiên nhiên cấp quốc gia.
Nhà thờ Hồi giáo Ozbek Han, Crimea
Nằm tại Staryi Krym (trước kia là Solkhat), nơi từng là trung tâm hành chính của Hãn quốc Kim Trướng, nhà thờ này được xây dựng năm 1314 dưới thời Hãn Uzbek – người đã chính thức đưa Hồi giáo trở thành quốc giáo của Hãn quốc. Công trình còn lại ngày nay có niên đại đầu thế kỷ 15, nhưng các phần còn sót lại của trường Hồi giáo phía sau được xây từ thập niên 1320.
Nhà thờ Hồi giáo của Hãn, Kasimov
Dù chưa rõ thời gian chính xác xây dựng, nhưng tháp minaret của nhà thờ tại Kasimov (tỉnh Ryazan) chắc chắn có từ thế kỷ 16. Đây từng là thủ đô của Hãn quốc Qasim – phần còn lại cuối cùng của Hãn quốc Kim Trướng tại Nga. Nhà thờ gốc bị phá hủy khoảng năm 1702 theo chính sách Thiên Chúa hóa người Tatar, nhưng tháp minaret được giữ lại. Nhờ chỉ dụ của Nữ hoàng Ekaterina II vào năm 1768, nhà thờ được phục dựng và đến năm 2013, đã chính thức được trả lại cho cộng đồng Hồi giáo địa phương.
Nhà thờ Hồi giáo Märcani, Kazan
Đây là nhà thờ đá đầu tiên được xây tại Kazan sau khi thành phố bị Ivan Bạo chúa chinh phục. Được xây dựng từ năm 1767–1770 theo phong cách kiến trúc Trung cổ Tatar với tháp minaret đặt trên mái nhà. Dưới thời Liên Xô, đây là nhà thờ Hồi giáo duy nhất còn hoạt động tại Kazan.
Nhà thờ Hồi giáo Trắng (White Mosque), Astrakhan
Ban đầu là nhà thờ gỗ được nhắc đến từ năm 1777, đến năm 1810 thì được xây dựng lại bằng đá nhờ tài trợ của thương nhân người Tatar David Izmailov. Trong thời Liên Xô, công trình bị biến đổi nhiều lần, thành nhà trẻ, tiệm bánh, nhà máy… Đến năm 1992, nhà thờ được trả lại cho cộng đồng tín đồ và được phục dựng đúng nguyên bản vào năm 2008 với sự hỗ trợ từ cộng đồng Hồi giáo Kazan.
Nhà thờ Hồi giáo Cổ, Moscow
Nhà thờ Hồi giáo này được tái xây dựng vào năm 1823 với chỉ đạo phải không mang dấu hiệu bên ngoài của một nhà thờ Hồi giáo – để hoà lẫn với những ngôi nhà xung quanh. Chỉ đến thời Sa hoàng Alexander III, nhà thờ mới được xây lại đúng kiến trúc Hồi giáo với minaret và mái vòm, đủ sức chứa 1.500 tín đồ. Dù từng bị đóng cửa vào năm 1939 và minaret bị phá năm 1967, nhưng công trình đã được phục hồi vào giai đoạn 1992–1993 với sự giúp đỡ của Đại sứ quán Ả Rập Xê Út.
Nhà thờ Hồi giáo Tukayev (Old Mosque), Ufa
Là nhà thờ Hồi giáo lớn đầu tiên ở Ufa, được xây vào năm 1830 và vẫn còn hoạt động cho đến ngày nay. Ngay cả trong thời kỳ Xô viết, đây cũng là nhà thờ duy nhất còn mở cửa tại Ufa (từ 1960–1992). Trường trung học dân tộc Tatar cũng từng hoạt động trong khuôn viên nhà thờ này.
