Khi du học Nga, bạn sẽ nhanh chóng nhận ra đất nước này không chỉ có những nhà hát lộng lẫy, các tác phẩm cổ điển vĩ đại hay các chương trình học bổng Nga hấp dẫn – mà còn ẩn chứa một kho tàng âm nhạc dân gian phong phú từ hơn 190 dân tộc khác nhau sinh sống trên lãnh thổ Liên bang Nga.
Âm nhạc là linh hồn của văn hóa, và mỗi dân tộc ở Nga đều có những nhạc cụ truyền thống vô cùng độc đáo – có những cái trông như đồ chơi trẻ em, có những cái thì nghe như đến từ hành tinh khác. Dưới đây là 10 nhạc cụ dân gian kỳ lạ, hiếm gặp nhưng đầy mê hoặc mà bạn có thể bắt gặp trong hành trình khám phá nước Nga – dù là qua lớp học, viện bảo tàng, hay một lễ hội mùa hè bất chợt giữa Siberia.
Khomus của người Yakut
Khomus là một loại đàn môi (mouth harp) phổ biến ở nhiều nước châu Á, nhưng phiên bản của người Yakut (Cộng hòa Sakha) đặc biệt được biết đến với âm thanh “vũ trụ”, mô phỏng âm thanh của thiên nhiên như gió, nước chảy hay tiếng động vật. Ban đầu, khomus được dùng trong nghi lễ shaman, sau này mới trở thành nhạc cụ dân gian. Tại thủ phủ Yakutsk, bạn còn có thể ghé thăm bảo tàng khomus duy nhất trên thế giới với hơn 2.000 hiện vật.
Vyvko của người Nenets
Trông giống như một món đồ chơi với tấm gỗ nhỏ và sợi chỉ, nhưng vyvko thực chất là một nhạc cụ truyền thống. Khi quay nhanh, nó tạo ra âm thanh như tiếng gió thổi – thường được trẻ em người Nenets gọi vui là “máy hú gió”. Một món đồ nhỏ, nhưng mang theo cả ký ức tuổi thơ nơi vùng Bắc Cực.
Nares-jux của người Khanty và Mansi
Tên của nó dịch nghĩa ra là “cây biết hát”. Nhạc cụ này có 3 đến 5 dây, được làm từ gỗ linh sam và chỉ đàn ông mới được học chơi từ bé. Âm thanh của nares-jux gợi nhớ đến đàn gusli Nga – mềm mại, ngân nga như những câu chuyện cổ tích được kể lại bằng âm nhạc.
Yarar của người Chukotka
Yarar là một loại trống tay nhỏ, thường làm từ da hải mã hoặc tuần lộc căng trên khung gỗ. Khác với các trống tambourine phương Tây có chuông hay họa tiết trang trí, yarar mộc mạc hơn nhiều. Nhưng nó lại vang lên âm thanh đậm chất nghi lễ phương Bắc, được chơi bằng một cây gậy gỗ.
Pkhachich của người Circassia (Adygea)
Pkhachich trông giống như một chiếc lục lạc được làm từ nhiều thanh gỗ nhỏ buộc lại với nhau. Nó được dùng để tạo nhịp điệu trong các bản nhạc dân gian vùng Caucasus. Ngày nay, pkhachich còn là món quà lưu niệm phổ biến ở Cộng hòa Adygea.
Uadyndz của người Ossetia
Đây là một dạng kèn túi (bagpipe) cổ xưa, gồm một túi da và ống sáo có 5 lỗ. Tuy nhiên, rất ít tài liệu còn sót lại mô tả cách chơi nhạc cụ này – hiện tại gần như đã thất truyền. Một biểu tượng của di sản âm nhạc vùng Caucasus, đang được các nhà nghiên cứu tìm cách khôi phục.
Shapar của người Chuvash
Cũng là một loại bagpipe, nhưng shapar có thiết kế độc đáo với 3 ống: 1 để thổi hơi, 2 để phát âm thanh. Người địa phương gọi vui nó là “quả bóng biết kêu”. Ngày xưa, chỉ có đàn ông mới được chơi shapar – và nó là nhạc cụ chính trong các lễ hội của người Chuvash.
Suur của người Buryat
Suur (hoặc sur) là một loại sáo dài có 6 lỗ, phát ra âm thanh khá giống với tiếng huýt sáo khi săn bắn. Dù rất cổ xưa, suur vẫn còn được sử dụng trong âm nhạc Buryat hiện đại, đặc biệt trong các lễ hội văn hóa hoặc biểu diễn truyền thống ở vùng hồ Baikal.
Kantele của người Karelia
Kantele là nhạc cụ dây cổ điển của các dân tộc Phần Lan – Ugric như người Karelia và Veps ở Nga. Nó có từ 5 đến 16 dây, thường được dùng trong nhạc dân gian và cả nhạc cổ điển hiện đại. So với đàn gusli, kantele có âm sắc trong trẻo hơn, thường được dùng để kể những bản ballad cổ xưa.
Tor-sapl-yukh của người Selkup
Cái tên này có thể dịch vui là “cái cây cổ cò”! Đây là nhạc cụ dây truyền thống của các dân tộc Selkup, Khanty và Mansi – trông giống như một cây đàn hạc nhỏ có góc nhọn. Tor-sapl-yukh không chỉ là nhạc cụ mà còn là biểu tượng thiêng liêng trong văn hóa dân gian Siberia. Nó thường được dùng trong các nghi lễ và kể chuyện bằng âm nhạc.
