Khi nhắc đến nước Nga, nhiều bạn trẻ du học sinh thường nghĩ đến những thành phố phủ đầy tuyết trắng, những trường đại học danh tiếng và cơ hội săn học bổng Nga hấp dẫn. Nhưng bạn có biết rằng, nước Nga còn để lại dấu ấn cực kỳ sâu đậm trong lĩnh vực khoa học – đặc biệt là Hóa học? Chính nhà bác học Dmitri Mendeleev, người Nga, là cha đẻ của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học mà chúng ta học ở trường. Và không dừng lại ở đó, nước Nga còn là nơi khơi nguồn hoặc được vinh danh qua tên gọi của nhiều nguyên tố trong bảng tuần hoàn. Nếu bạn là người yêu khoa học, hoặc đang có dự định du học Nga ngành Khoa học Tự nhiên, danh sách sau chắc chắn sẽ khiến bạn thích thú!
Rutheni (Ru)
Nguyên tố đầu tiên mang tên gọi liên quan đến nước Nga có số hiệu nguyên tử 44. Rutheni được phát hiện vào năm 1844 bởi giáo sư Karl Ernst Claus tại Đại học Tổng hợp Kazan – một trong những ngôi trường lâu đời và uy tín, rất đáng cân nhắc nếu bạn đang tìm học bổng du học Nga.
Tên gọi “Ruthenium” bắt nguồn từ “Ruthenia” – một cách gọi châu Âu thời Trung cổ dành cho vùng đất của người Slav phía Đông, tức khu vực nước Nga ngày nay. Rutheni được chiết xuất từ quặng bạch kim, và tuy hiếm, nó là thành phần cực kỳ quan trọng trong ngành công nghiệp: từ tăng độ bền cho titan, đến chế tạo thiết bị điện tử và lọc nước trên các trạm vũ trụ.
Samari (Sm)
Samari – nguyên tố số 62 – được đặt theo tên của kỹ sư khai khoáng người Nga Vasily Samarsky-Bykhovets. Vào năm 1847, ông đã gửi một khoáng vật lạ từ dãy Ilmen (nay là vùng Chelyabinsk) cho nhà hóa học Heinrich Rose nghiên cứu. Khoáng vật này sau đó được đặt tên là “Samarskit”, và từ đó, nguyên tố “Samari” được tách chiết vào năm 1878.
Ngày nay, Samari được ứng dụng trong sản xuất nam châm và cả lĩnh vực y học.
Mendelevi (Md)
Số hiệu nguyên tử 101 – Mendelevi – là nguyên tố mang tên chính người tạo ra bảng tuần hoàn: Dmitri Mendeleev. Dù được tổng hợp bởi các nhà khoa học Mỹ tại Đại học California (Berkeley) vào năm 1955, họ vẫn chọn đặt tên vinh danh nhà bác học người Nga.
Mendelevi là nguyên tố phóng xạ cực mạnh, với 17 đồng vị đã biết, thời gian phân rã chỉ kéo dài từ vài giờ đến vài chục ngày. Cho đến nay, nguyên tố này chưa có ứng dụng thực tiễn, nhưng việc phát hiện ra nó là minh chứng cho tầm ảnh hưởng to lớn của khoa học Nga.
Dubni (Db)
Dubna – một thị trấn khoa học ở ngoại ô Moskva – là trung tâm nghiên cứu hạt nhân hàng đầu của Nga, nơi đặt Viện Nghiên cứu Hạt nhân Chung (JINR). Tại đây, vào năm 1970, các nhà khoa học Nga và Mỹ đồng thời tổng hợp được nguyên tố số 105.
Cuộc “tranh chấp tên gọi” kéo dài đến tận năm 1997, khi Ủy ban quốc tế IUPAC chính thức chọn cái tên Dubnium – vinh danh thành phố Dubna. Hiện tại, Dubni là nguyên tố phóng xạ mạnh, với tuổi thọ ngắn, chưa có ứng dụng trong thực tế.
Flerovi (Fl)
Được tổng hợp tại Dubna năm 1998, dưới sự chỉ đạo của nhà vật lý hạt nhân huyền thoại Yuri Oganessian (vẫn còn sống đến ngày nay), Flerovi (số hiệu 114) được IUPAC đặt tên chính thức vào năm 2012 để tưởng nhớ nhà khoa học Georgy Flerov – người sáng lập phòng thí nghiệm hạt nhân tại Dubna.
Flerovi là nguyên tố siêu nặng, không tồn tại trong tự nhiên và phân rã gần như ngay lập tức. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng, nếu có thể tổng hợp được một lượng đáng kể, Flerovi có thể giống chì về mật độ và là một kim loại dễ nóng chảy.
Moscovi (Mc)
Moscovi, nguyên tố số 115, được tạo ra vào năm 2003 cũng tại Dubna, và chính thức được quốc tế công nhận năm 2015. Tên gọi Moscovium được chọn nhằm tôn vinh vùng Moskva – nơi Dubna tọa lạc.
Đây là một nguyên tố siêu nặng, có tính phóng xạ cao và tồn tại trong thời gian cực ngắn. Một điều thú vị: Moscovi phân rã thành Dubni, như một “liên kết gia đình” hóa học ngay trên bảng tuần hoàn.
Oganesson (Og)
Nguyên tố nặng nhất từng được biết đến – số 118 – Oganesson, được đặt tên để vinh danh chính Yuri Oganessian, người đứng đầu nhóm nghiên cứu tổng hợp nó tại Dubna năm 2002. Đây là lần đầu tiên một nguyên tố hóa học được đặt tên theo một nhà khoa học còn sống.
Dù được xếp vào nhóm khí hiếm như neon hay xenon, tính chất của Oganesson vẫn còn là bí ẩn, do nó phân rã chỉ trong vài phần nhỏ của giây.
